จาก “งานวิชาการ ปกส.2” สู่
ข้อเสนอเชิงนโยบายระดับชาติ

จุดเริ่มต้นในห้องเรียน

เรื่องราวทั้งหมดเริ่มต้นขึ้นเมื่อเดือนมิถุนายน 2568 ตลอดระยะเวลาประมาณ 8 เดือน ตั้งแต่เดือนมิถุนายน 2568 ถึงเดือนมีนาคม 2569 ผมได้รับโอกาสเข้าศึกษาในหลักสูตร ปกส.2 ซึ่งจัดโดยสถาบันพระปกเกล้า ร่วมกับสำนักงาน กสทช.

หลักสูตรนี้มีความเข้มข้นทั้งการบรรยาย การเสวนา การแลกเปลี่ยนความคิดเห็น และการศึกษาดูงานทั้งในและต่างประเทศ เนื้อหาครอบคลุมหลายมิติ ตั้งแต่กฎหมาย เทคโนโลยี การกำกับดูแล เศรษฐศาสตร์ สิทธิมนุษยชน ไปจนถึงกลไกทางการค้า ครอบคลุมทั้งกิจการโทรคมนาคม กิจการโทรทัศน์ และกิจการกระจายเสียง

สิ่งหนึ่งที่ทำให้การเรียนในหลักสูตรนี้มีคุณค่ามากสำหรับผม คือผู้เข้าอบรมทั้ง 120 คน ล้วนมาจากหลากหลายภาคส่วน ทั้งแวดวงวิชาการ โทรคมนาคม โทรทัศน์ สื่อ กิจการกระจายเสียง หน่วยงานของรัฐ และภาคเอกชน ดังนั้น สิ่งที่เกิดขึ้นในห้องเรียนจึงไม่ได้มีเพียงการรับฟังความรู้จากวิทยากร แต่เป็นการแลกเปลี่ยนประสบการณ์ระหว่างคนที่ทำงานอยู่กับปัญหาเหล่านี้จริง ๆ

เมื่อกลุ่ม 8 “ซีแลนเดีย” เลือกศึกษาโครงสร้างพื้นฐานโทรคมนาคม

นอกจากการเรียนในชั้นเรียนแล้ว ผู้เข้าอบรมทุกคนยังต้องจัดทำผลงานวิชาการ ทั้งในรูปแบบรายบุคคลและรายกลุ่ม แต่ละกลุ่มเลือกศึกษาประเด็นสำคัญที่แตกต่างกัน ตั้งแต่กฎหมาย กิจการดาวเทียมและอวกาศ โทรคมนาคม โทรทัศน์ สื่อหลอมรวมและ OTT ไปจนถึงประเด็นใหม่อย่างปัญญาประดิษฐ์และความมั่นคงปลอดภัยไซเบอร์

สำหรับผมซึ่งเป็นสมาชิก กลุ่ม 8 “ซีแลนเดีย” พวกเราเลือกศึกษาเรื่อง

แม้ชื่อเรื่องอาจฟังดูเป็นแนววิชาการ แต่แท้จริงแล้วคำถามพื้นฐานที่พวกเราพยายามหาคำตอบนั้นตรงไปตรงมามาก

พวกเราเริ่มต้นตั้งแต่การกำหนดประเด็น วางโครงเรื่อง แบ่งหัวข้อ ศึกษาเอกสาร วิเคราะห์ข้อมูล สัมภาษณ์เชิงลึก และจัด Focus Group แม้จะเป็นงานวิชาการที่ทำขึ้นภายใต้หลักสูตรอบรม แต่สมาชิกในกลุ่มทุกคนทำงานกันอย่างจริงจังในลักษณะเดียวกับงานศึกษาวิจัยเต็มรูปแบบ

ระหว่างการทำงาน เราได้มีโอกาสรับฟังข้อมูลจากผู้ประกอบการ ผู้เชี่ยวชาญ และผู้ที่เกี่ยวข้องในหลายภาคส่วน สิ่งที่น่าสนใจคือ หลายฝ่ายสะท้อนปัญหาในทิศทางเดียวกัน ทั้งอุปสรรคด้านกฎระเบียบ โครงสร้างการกำกับดูแล การใช้โครงสร้างพื้นฐานร่วมกัน การลงทุน และความพร้อมของประเทศไทยในการรองรับเศรษฐกิจดิจิทัลในอนาคต

ยิ่งรับฟังมากขึ้น เราก็ยิ่งรู้สึกว่า เรื่องนี้ไม่ควรจบลงเพียงในรายงานฉบับหนึ่ง

คำถามสำคัญ: ทำอย่างไรให้งานนี้ถูกนำไปใช้จริง

เมื่อรายงานเริ่มเป็นรูปเป็นร่าง พวกเราเริ่มถามกันว่า ถ้างานชิ้นนี้มีประโยชน์จริง เราจะทำอย่างไรให้ข้อเสนอเหล่านี้เดินทางไปถึงคนที่สามารถนำไปใช้กำหนดนโยบายได้ หรือพูดอีกแบบหนึ่งก็คือ

ตรงนี้เองเป็นจุดเปลี่ยนสำคัญของเรื่องราวทั้งหมด นับเป็นความโชคดีของกลุ่มที่มี สว. ดร.ชญาน์นันท์ ติยะตระการชัย เป็นหนึ่งในสมาชิกของกลุ่ม และร่วมทำงานกับพวกเรามาตั้งแต่ต้น ท่านทำให้พวกเราเห็นว่า สิ่งที่กำลังคิดอยู่นั้นมีความเป็นไปได้ โดยเสนอให้ลองต่อยอดงานผ่านกลไกของฝ่ายนิติบัญญัติ และคณะกรรมาธิการการสื่อสารและการโทรคมนาคม วุฒิสภา

ต่อมา ท่านได้นำพวกเราเข้าพบ สว. นิเวศ พันธ์เจริญวรกุล ประธานคณะกรรมาธิการการสื่อสารและการโทรคมนาคม ซึ่งเห็นถึงความสำคัญของประเด็นดังกล่าวและให้การสนับสนุน จากจุดนั้น งานวิชาการของนักศึกษา ปกส.2 เริ่มเปลี่ยนสถานะ

นี่คือช่วงเวลาที่ผมรู้สึกชัดเจนว่า งานชิ้นนี้กำลังเดินออกจากห้องเรียนแล้วจริง ๆ

จากรายงานนักศึกษา สู่รายงานของคณะกรรมาธิการ

แม้รายงานวิชาการที่ส่งให้สถาบันพระปกเกล้าจะเสร็จสมบูรณ์แล้ว แต่เมื่อเข้าสู่กระบวนการของวุฒิสภา เราไม่สามารถนำรายงานเดิมมาใช้ได้ทันที เนื้อหาทั้งหมดต้องถูกนำมาทบทวน ขยายผล และเพิ่มเติมข้อมูลให้มีความรอบด้านมากขึ้น

พวกเราจัดประชุมและเวทีรับฟังความคิดเห็นเพิ่มเติม เชิญหน่วยงานสำคัญทั้งระดับกระทรวง สำนักงาน กสทช. สมาคมวิชาชีพ ตลอดจนผู้ให้บริการโทรคมนาคมทั้งในและต่างประเทศมาให้ข้อมูล มุมมองหลายด้านที่เราได้รับช่วยทำให้ข้อเสนอมีความชัดเจนขึ้น ทั้งในด้านกฎหมาย การกำกับดูแล การลงทุน เทคโนโลยี และแนวทางการพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานดิจิทัลของประเทศในระยะยาว

จากรายงานวิชาการของ ปกส.2 จึงค่อย ๆ พัฒนากลายเป็นรายงานฉบับใหม่ในชื่อ

กระบวนการนี้ใช้เวลาเพิ่มเติมอีกราว 4 เดือน รายงานต้องผ่านการพิจารณาตามลำดับ ตั้งแต่ระดับคณะทำงาน คณะอนุกรรมาธิการ จนถึงคณะกรรมาธิการ ก่อนที่จะสามารถเข้าสู่วาระการพิจารณาของที่ประชุมวุฒิสภาได้ นี่ทำให้ผมได้เรียนรู้อีกเรื่องหนึ่งว่า

ระหว่างรอวาระ เราพยายามทำให้เรื่องนี้เป็นเรื่องของสาธารณะ

ช่วงเวลาที่รายงานเตรียมเข้าสู่การพิจารณาของวุฒิสภา ตรงกับช่วงปิดสมัยประชุมรัฐสภาพอดี แต่แทนที่จะปล่อยให้เวลาผ่านไป พวกเราเลือกนำผลการศึกษาออกไปสื่อสารกับสาธารณะ

• การนำเสนอในเวทีวิชาการของหลักสูตร ปกส.2
• รายการ “คิดเพื่อชาติ” ทางสถานีโทรทัศน์ TNN ซึ่งผมมีโอกาสไปร่วมรายการเกี่ยวกับเรื่องนี้ถึง 2 ครั้ง
• สื่อของรัฐสภา เช่น รายการวิทยุ “กรรมาธิการพบประชาชน”
• ช่องทางสื่อสังคมออนไลน์ต่าง ๆ

สำหรับผม เรื่องนี้มีความสำคัญไม่น้อยไปกว่าการทำรายงาน เพราะนโยบายสาธารณะที่ดีไม่ควรเกิดขึ้นจากการพูดคุยอยู่ในห้องประชุมเพียงอย่างเดียว

25 สิงหาคม 2569 วันที่งานจากห้องเรียนเข้าสู่ที่ประชุมวุฒิสภา

และแล้ววันที่พวกเรารอคอยก็มาถึง วันที่ 25 สิงหาคม 2569 วันแรกของการเปิดสมัยประชุมสามัญประจำปีครั้งที่ 2 วาระเรื่องโครงสร้างพื้นฐานโทรคมนาคมได้รับการบรรจุเข้าสู่การพิจารณาของวุฒิสภา

วันนั้น ผมและเพื่อนนักศึกษา ปกส.2 กลุ่ม 8 ซีแลนเดีย นำโดย สว. ดร.ชญาน์นันท์ ติยะตระการชัย ได้เข้าร่วมนำเสนอผลการศึกษาต่อที่ประชุมวุฒิสภา เราได้นำเสนอที่มาของการศึกษา ปัญหาที่ค้นพบ แนวคิดในการยกระดับโครงสร้างพื้นฐานโทรคมนาคม ตลอดจนข้อเสนอแนะที่เห็นว่าสำคัญต่อการพัฒนาเศรษฐกิจดิจิทัลของประเทศไทย พร้อมกันนั้น ก็ได้ตอบข้อซักถามและรับฟังความคิดเห็นเพิ่มเติมจากสมาชิกวุฒิสภา ก่อนที่ที่ประชุมจะมีมติว่า

สำหรับผม ประโยคนี้มีความหมายมากกว่าการที่รายงานฉบับหนึ่งได้รับความเห็นชอบ เพราะเมื่อย้อนกลับไปประมาณหนึ่งปีก่อน สิ่งที่อยู่ตรงหน้าพวกเรายังเป็นเพียงหัวข้อที่นักศึกษากลุ่มหนึ่งเลือกมาทำรายงานเพื่อจบหลักสูตรเท่านั้น

14 เดือน จากห้องเรียนสู่กระบวนการนโยบายระดับประเทศ

จากเดือนมิถุนายน 2568 ถึงเดือนสิงหาคม 2569 รวมระยะเวลาประมาณ 14 เดือน เป็น 14 เดือนของการเรียนรู้ ค้นคว้า ตั้งคำถาม สัมภาษณ์ รับฟัง แลกเปลี่ยนความคิดเห็น แก้ไข ปรับปรุง และทำงานร่วมกัน

เส้นทางของรายงานชิ้นนี้เดินทางผ่านหลายขั้นตอน

1. เริ่มจากห้องเรียนของหลักสูตร ปกส.2
2. เดินเข้าสู่คณะทำงาน
3. ผ่านคณะอนุกรรมาธิการ
4. ผ่านคณะกรรมาธิการ
5. เข้าสู่ที่ประชุมวุฒิสภา
6. ได้รับการส่งต่อไปยังคณะรัฐมนตรี

แน่นอนว่า การที่วุฒิสภามีมติเห็นชอบกับรายงานไม่ได้หมายความว่าข้อเสนอทั้งหมดจะถูกนำไปดำเนินการโดยอัตโนมัติ กระบวนการนโยบายยังมีอีกหลายขั้นตอน และผลลัพธ์ในท้ายที่สุดย่อมขึ้นอยู่กับหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง แต่สิ่งที่เกิดขึ้นอย่างน้อยก็พิสูจน์ให้ผมเห็นว่า